20 kryevepra nga kryeveprat e shekullit te 20-te

17
4518

Miq të librit, përshëndetje!

Libra shqipKësaj here po i kushtojmë vëmendje ekskluzivisht 20 kryeveprave të letërsisë botërore dhe shqiptare të shekullit të 20. Këto 20 romane, të publikuara me cilësi të lartë dhe kapakë të trashë vijnë nga shtëpia botuese Koha Ditore në Prishtinë. Botimi i këtyre librave dukshëm nuk është një nismë tregtare, sepse cilësia e librave është shumë më e lartë sesa çmimi. Kolana e 20 kryeveprave të shekullit të kaluar, janë edhe një shembull i botimit të vlerave të njerëzimit, shembull që bën mirë të ndiqet edhe nga shtëpitë e tjera botuese.

Nga lista e kryeveprave shqiptare, në këtë kolanë janë “Gjenerali i Ushtrisë së Vdekur”, Ismail Kadare, “I humburi”, Fatos Kongoli “Gjaku i Dallëndyshes”, Zija Çela, e “Ujku dhe Uilli” nga Vath Koreshi.

Besoj se të gjithë e njohin “Gjeneralin e Ushtrisë së Vdekur” e nuk ka kuptim të themi fjalë të tjera. Për veprat e tjera, “I humburi” është një nga veprat e para të Fatos Kongolit, i botuar që në vitin 1992 e që e ngriti Kongolin në majën e letrave shqipe. Kur ky roman u publikua në Francë, gazetat franceze shkruajtën “Shqipëria ka dy K”, (Kongoli dhe Kadare), ndërsa romani u publikua edhe në anglisht e në gjuhë të tjera. “I Humburi” është konsideruar romani më i rëndësishëm i letërsisë shqiptare në periudhën e post-kumunizmit. Protagonisti i romanit Thesar Lumi, qe duke u ngjitur në anijet e emigrimit masiv të 6 marsit 1991, por ndërron mendje dhe kthehet në shtëpi.

Kryeveprat botërore

Aspekti më pozitiv i serisë së kryeveprave botërore të Kohës Ditore, është fakti se redaktorët e kësaj shtëpie botuese dukshëm nuk vuajnë nga “sindromi Nobelist”, një sindrom që është shumë i pranishëm mes botuesve të Tiranës. Shumica e kryeveprave të përzgjedhura i përkasin autorëve që nuk e kanë fituar çmimin Nobel për letërsi, ndërkohë që nuk mungojnë as romanet më të mira nga ato që e kanë fituar Nobelin.

Ja disa prej tyre:

Dashnori (në frëngjisht L’Amant), është një roman autobiografik i shkruar nga Marguerite Duras, publikuar në vitin 1984. Ky është një roman i përkthyer në mbi 50 gjuhë dhe që më 1984 mori çmimin prestigjioz të letërsisë franceze Goncourt.

I vendosur në sfondin e Vietmanit si koloni franceze, “Dashnori” paraqet intimitetet dhe telashet e një romance klandestine mes vajzës adoleshente të një familjeje franceze të rrënua financiarisht dhe një burri kinez të moshuar dhe të pasur.

Më 1929, një 15 vjeçare pa emër po udhëton me traget përgjatë deltës Mekong; po kthehej nga pushimet në shtëpinë e familjes së saj në fshatid Sadec, për të shkollën e saj në Saigon. Ajo tërheq vëmendjen e një 32 vjeçari, djali i një mandati kinez biznesi, një i ri i pasur me një trashëgimi të bollshme. Ai godet me një bisedë vajzën; ajo pranon të kthehet pas në qytet me limuzinën e tij.

E nxitur nga rrethanat e edukimit të saj, kjo vajzë, e bija e një vejushe të falimentuar dhe depresive, sapo ka zbuluar se ka një detyre reale, të hapë rrugën e vet në botë. Në këtë mënyrë, ajo bëhet e dashura e tij, deri sa ai i bindet mospranimit të të atit dhe ndërpret lidhjen. Për të dashurën e tij, nuk ka dilemë mbi thellësinë dhe sinqeritetin e dashurisë, por vetëm shumë më vonë, vajza pranon para vetes ndjenjat e vërteta.

Romani është ngjarja e jetës së vetë autores, e cila pati një dashuri në moshën 15 vjeçare. I dashuri real i quajtur Lee, vdiq në vendlindjen e vet.

Romani biografik “Ditë të qeta në Klishi” është një vepër theblësore dhe shprehëse e karakterit të shkrimtarit amerikan Henry Miller, i cili njihet për përzjerjen e seksit me filozofinë si dhe është një vepër informuese për kohën në të cilën ai jetoi. Ai është shkrimtari i romaneve që u ndaluan për shumë vite nga publikimi dhe qarkullimi në SHBA dhe që vuri para sprovës ligjet federale përballë artit dhe pornografisë. Libri është një pasqyrë e ditëve që autori kaloi në Paris në vitet ’30. Mënyra e hapur e diskutimit të tij për seksin bëri që romani të qarkullonte në Francë dhe shumë vite të tjera shumë më herët sesa të botohej në vendlindjen e autorit. Botimi i parë i kësaj kryevepre në SHBA u bë i mundur vetëm në vitin 1961. Romani është përshtatur edhe për disa filma të suksesshëm.

Emri i Trëndafilit është vepra më e famshme e Umberto Eco-s. Ajo paraqet misterin e një vrasjeje të ndodhur në një manastir Italian në vitin 1327. Romani u publikua për herë të parë në Itali më 1980 dhe në anglisht u përkthye më 1983.

Bashkë me shoqëruesin e vet, Adso i Melk (emëruar sipas abatit Benediktin Stift Melk), frati françeskan Uilliam i Baskervilëve udhëton për në një abaci ku qe kryer një vrasje. Ndërsa fillojnë hetimet, shumë njerëz të tjerë vdesin në mënyrë të mistershme. Protagonistët eksplorojnë një bibliotekë mesjetare shumë të ngatërruar, fuqia diversivve e qeshjes dhe përballja me Inkuizicionin. Bie në fuqitë e jashtëzakonshme logjike dhe të deduksionit të Uilliamit që të zgjidhen misteret e abacisë.

I huaji, (L’Étranger), është kryevepra e Albert Kamy, (Camus), e publikuar për herë të parë më 1942. Është një udhëtim stilistik force që përmbledh shijen autentike të universit të absurdit dhe është konsideruar si vepër me rëndësi kritike për shkrimtarë dhe kritikët si Bartes, Rob-Gillet, dhe Sarute. Rrëfenjësi është Mjursault (Meursault), një algjerian me temperament instiktive por jo aq demonstrativ, i cili në pjesën e parë tregon ngjarjet e përditshme të jetës së tij që nga varrimi i të ëmës dhe vrasja e një arabi në plazh. Në pjesën e dytë detajet e vogla kthehen në provat dënuese në gjyqin e tij. Mekanizmi arbitrar i sistemit gjyqësor dhe dënimi me vdekje provokojnë te Mjursault pohimin e jetës kundrejt vdekjes.

Këlthitja dhe mllefi, është romani i katërt i Uilliem Fokner, (William Faulkner). Ai u publikua në vitin 1929 dhe konsiderohet si kryevepra e parë e këtij autori. Ngjarja zhvillohet në vendin e Joknapatufa-s, një vend i krijuar nga fantazia e autorit. Ky është vendi ku zhvillohen ngjarjet e 15 romaneve dhe novelave të Folknerit dhe për nga përshkrimi ngjan me Misisipin e veriut, ku autori kaloi pjesën më të madhe të jetës. Megjithëse konsiderohet gjerësisht si shkrimtar Jugor, shumë kritikë lavdërojnë te veprat e Folknerit temat humaniste universale. Libri u publikua në vitin e krizës së madhe të bursave, kohë kur shitjet e të gjitha mallrave qenë shumë të dobëta. Megjithatë, Folkner mori lëvdata të konsiderueshme nga kritikët si dhe famë për punën e tij.

Para se të shkruante Këlthitja dhe Mllefi, Folkner e kishte shumë të vështirë të shiste romanet e veta te shtëpitë botuese. Ai vendosi të përqendrojë vëmendjen e vet te një vepër shumë e mirë e për pasojë doli ky roman.

Frymëzimi për novelën erdhi nga historitë e tij të shkurtra nën titullin “Twilight” (Muzgu). Karakteri i Kadi-t ishte krijuar në këtë histori. Në një skenë ku Kadi ka hypur mbi një pemë dardhe duke shikuar nëpërmjet dritares vendin ku po mbahet varrimi i gjyses së saj, vëllezërit e saj janë duke vështruar atë dhe pantallonat e saj të pista me baltë. Folkner e kishte aq për zemër karakterin e Kadi-t sa mendonte se meritonte më tepër së një histori të shkurtër. Kështu lindi edhe “Këlthitja dhe mllefi”.