“Dervishi dhe Vdekja” Mesa Selimovic

0
1356

Dervishi dhe Vdekja, Mesha SelimoviqNë një Kasaba të vogël në Bosnje, në periferi të Perandorisë Osmane, një Dervish mundohet të shkruajë historinë e jetës së tij. Ka dhe pak çaste. Jashtë troku i natës po afrohet bashkë me fundin e jetës së tij. Pena i dridhet, ndërsa ajo që do të shkruajë si dëshmi të jetës, është e madhe. Ahmed Nuredini, personazhi kryesor i “Dervishit dhe Vdekja”, i ka humbur të gjitha. Fillimisht të vëllanë, pastaj veten. Qetësinë. Është futur në rrotullën e frikshme të shtetit dhe tashmë i ka ardhur fundi: Po ulem në gjunjë dhe po dëgjoj. Në dhomën e qetë, diku tutje murit, nga tavani, nga hapësira e pashquar rreh Kudret-sahati, e në tejnatë tingëllon i pandalur fati.

Po kridhem në llahtar, si uji.

Të gjallët nuk dinë gjë. Më mësoni, o të vdekur, si mund të vdes pa tmerr, ose të paktën vetëm me pak llahtar. Sepse vdekja është pakuptim ashtu si edhe jeta.

Në këtë pezull të pafundmë, Mesha Selimoviq, solli një nga historitë më të bukura, që është shkruar ndonjëherë në letërsinë e Ballkanit. “Dervishi dhe Vdekja”, botuar më 1966, tregoi sfilitjen shpirtërore të vetë autorit dhe ndjesinë e pamasë të fajit ndaj vëllait të tij të vrarë në Goli Otok. Vetëm se ndryshe nga Dervishi, autori mundi që ta përçojë në letërsi ankthin e tij, pasi libri u përkthye në të gjithë gjuhët e Perëndimit dhe më gjerë dhe vazhdon të ekranizohet e të vendoset shpesh në skenën e teatrit.

Për autorin, pas vdekjes, u thanë shumë gjëra, por në një pikë ish-bashkëkohësit e tij ishin të bashkuar: Dervishi duhet ta përcillte Selimoviqin tek Nobeli.

…Këtë rrekej të më shpjegonte gjashtë vjet më parë boshnjakja Merima në Skadarlija, kur më shikonte që po merresha me librin. “Nuk do të mundesh kurrë ta kuptosh si duhet dhe jo më ta përkthesh”, më qesëndiste me ndjesinë e pronës mbi autorin. Në fakt, dikush, pa zë, ishte munduar. Dyzet vjet më parë mësuesi Tajar Hatibi kishte filluar librin, për të mbaruar një variant parësor me poetin Esat Mekuli. Atë ditë, vërtet, mikja ime më kishte shtyrë të bëja të kundërtën, siç ndodh rëndom me qenien njerëzore. Ishte dita e parë e përkthimit të “Dervishit dhe Vdekjes”, një ëndërr, që do gjallonte pas takimit me botuesin e “Papirus“, pak muaj më vonë.